• By Μάκης Τσελέντης
• Εκπαιδευτικό Υλικό, ΕΠΑΛ, Κριτήρια Έκθεσης για το ΕΠΑΛ, Προτεινόμενα κριτήρια έκθεσης

Οι Περιπέτειες της Ανάγνωσης – Προτεινόμενο θέμα Έκθεσης

Με τον Ελληνικό τίτλο “Οι περιπέτειες της ανάγνωσης”, αναδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Καθημερινή το δοκίμιο που παραθέτουμε στη συνέχεια. Το δοκίμιο έχει αναδημοσιευτεί και στο εξαιρετικό βιβλίο Ιδέες και επιχειρήματα για την ΄Εκφραση – Έκφραση  ( Άρης Γιαβρής, Θεόδωρος Στουφής, Εκδόσεις Κέδρος ).

Το νέο σύστημα εξέτασης του μαθήματος της Γλώσσας στο ΕΠΑΛ περιλαμβάνει πλέον δύο κείμενα. Ένα δημοσιογραφικού ή δοκιμιακού χαρακτήρα καθώς και ένα λογοτεχνικό (πεζό ή ποίημα ). Στη συνέχεια, παρουσιάζουμε ένα προτεινόμενο κριτήριο αξιολόγησης, που έχει ως κεντρικό άξονα την εμπειρία της ανάγνωσης.

Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας για περισσότερες διευκρινήσεις και τα σχόλιά σας.

 

 

 

 

Οι περιπέτειες της ανάγνωσης

 

 

Κουνάτε τα χείλη σας ενώ διαβάζετε αυτό το κείμενο; Βάζετε το δείκτη σας κάτω από τις λέξεις καθώς τις αποκρυπτογραφείτε; Αυτά είναι χαρακτηριστικά του πολύ νεαρού αναγνώστη. Οι δάσκαλοι στο σχολείο σάς θεράπευσαν από τις εξωτερικές εκδηλώσεις της διανοητικής αυτής εργασίας. Και καθώς μαθαίνατε να διαβάζετε, ανακεφαλαιώσατε την ιστορική εξέλιξη της ανάγνωσης, κάνοντας μια στροφή από το φυσικό βασίλειο στον εσωτερικό χώρο του στοχασμού. Από την επανάληψη και τη μίμηση στη δημιουργική κατανόηση. Η ανάγνωση, όπως την ξέρουμε τώρα, είναι εσωτερική. Τα μάτια σας κινούνται, και τίποτε άλλο.

Στον αρχαίο κόσμο, τα κείμενα διαβάζονταν μεγαλόφωνα. Το μυαλό έπιανε το νόημα των λέξεων με το αυτί όσο και με το μάτι, και ολόκληρο το σώμα εμπλεκόταν στη διαδικασία. Αυτό ήταν απαραίτητο λόγω της τεχνολογίας του κειμένου. Οι περγαμηνές και οι πάπυροι ήταν σπάνια αντικείμενα στα οποία οι περισσότεροι δεν είχαν πρόσβαση. Έτσι, οι οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν σε ομάδες για να τα ακούσουν να διαβάζονται. Ακόμη κι όταν ήταν μόνοι, διάβαζαν φωναχτά. Στη σελίδα, οι λέξεις δεν ήταν χωρισμένες μεταξύ τους και δεν υπήρχαν σημεία στίξης, γεγονός που σήμαινε ότι ο αναγνώστης έπρεπε να στηρίζεται σε προηγούμενη γνώση για να βγάλει νόημα από τα συνεχή γράμματα. Η εκφώνηση ήταν ο τρόπος που γινόταν αρχικά κατανοητό ένα κείμενο και η απομνημόνευση ο τρόπος που μεταφερόταν αυτή η κατανόηση.

Τότε, όμως, κάτι συνέβη. Οι άνθρωποι άρχισαν να διαβάζουν “από μέσα τους”, μόνοι τους. Η εκφώνηση και η απομνημόνευση έδωσαν τη θέση τους στον αθόρυβο στοχασμό. Έγινε μια επανάσταση, όχι μόνο στην αφομοίωση των κειμένων αλλά και στον τρόπο που διαμορφώνεται η συνείδηση.

Ο Μπράιαν Στοκ, μελετητής της ιστορίας της ανάγνωσης, υπογραμμίζει το πιο φημισμένο παράδειγμα αυτής της στροφής: Μια μέρα, όπως αφηγείται στις “Εξομολογήσεις” του, ο νεαρός τότε άγιος Αυγουστίνος παρατήρησε ότι ο μέντοράς του, ο Αμβρόσιος, διάβαζε ένα βιβλίο χωρίς να κινεί τα χείλη του. “Τον είδαμε να διαβάζει σιωπηρά, για πολλή ώρα”. Εκείνο που είδε ο Αυγουστίνος ήταν μια στιγμή καθαρής εσωτερικότητας, την ανάγνωση ως είσοδο σ’έναν κόσμο στοχασμού. Ενώ πριν ο Αυγουστίνος έβλεπε την Αγία Γραφή ως το λόγο του Θεού, τώρα καταλάβαινε ότι το κείμενο της Γραφής δε γίνεται Λόγος παρά μόνον όταν εισέλθει στη συνείδηση του πιστού. Αυτό σήμαινε μια στροφή από τον αυταρχικό κυριολεκτισμό στη φαντασιακή αυτονομία του σκεπτόμενου αναγνώστη. Εδώ βρίσκεται η πιο σημαντική εξέλιξη της ανάγνωσης ως εσωτερικής πράξης: Να αντιλαμβάνεσαι σημαίνει να ερμηνεύεις. Η σιωπηρή ανάγνωση είναι επομένως ένα μέσον αυτεπίγνωσης, με τον γνωρίζοντα να παίρνει την ευθύνη για αυτό που γνωρίζει.

Αυτή η ατομική αυτονομία είναι η θεμελιακή αρχή της δημοκρατίας, μιας μορφής κοινωνικής οργάνωσης που έγινε εφικτή, στη σύγχρονη μορφή της, μόνο όταν η στοχαστική ανάγνωση διαδόθηκε χάρη στη μαζική παραγωγή εντύπων και τη λαϊκή εκπαίδευση που ακολούθησε. Μόνο χάρη στη στοχαστική ανάγνωση γίνεται ο καθένας κέντρο γνώσης , σκέψης, επιλογής και πράξης. Τι συμβαίνει όμως στη συνείδησή μας όταν τέτοιες αξίες τίθενται σε κίνδυνο;

Σήμερα, για μια ακόμη φορά, οι τεχνολογικές καινοτομίες που μεταβάλλουν την εμπειρία της ανάγνωσης επηρεάζουν τη λειτουργία της συνείδησης. Οι λέξεις πάνω σε μια οθόνη που τρεμοσβήνει έρχονται στο μάτι διαφορετικά απ’όταν τις βλέπουμε γραμμένες σε μια σελίδα. Δε γνωρίζουμε ακόμη ποιες συνέπειες έχει αυτή η διαφορά. Το κύριο χαρακτηριστικό της αλληλεπίδρασης μεταξύ των αναγνωστών και αυτού που διαβάζεται ηλεκτρονικά, είναι η παρεμβολή της οθόνης στη μοναχική λειτουργία της ανάγνωσης, εφόσον το Ίντερνετ, το e – mail, τα ηλεκτρονικά μηνύματα, ακόμα και τα ηλεκτρονικά βιβλία, όλα συνεπάγονται την ταυτόχρονη πολλαπλότητα της εμπειρίας.

Ο τρόπος που οι άνθρωποι συνδέονται με τη γλώσσα αναπόφευκτα υφίσταται αλλαγές. Η οχλοβοή της καθημερινής ζωής αντιμάχεται την ήρεμη σκέψη. Ίσως είναι νωρίς ακόμη για να δούμε πού μας οδηγούν όλα αυτά, αλλά προτού τελειώσει τούτη η εποχή, μην εκπλαγείτε αν διαπιστώσετε ότι τα χείλη σας κινούνται και πάλι.

 

 

 

 

 

Προτεινόμενες δραστηριότητες 

 

 

 

Α. Να παρουσιάσετε συνοπτικά το περιεχόμενο των τριών τελευταίων παραγράφων του κειμένου “Οι περιπέτειες της ανάγνωσης”.

( Μονάδες 7 )

 

 

Β . Να αποδώσετε τον χαρακτηρισμό Σωστό ή Λάθος στις παρακάτω προτάσεις. Το κριτήριό σας να είναι το κατά πόσο αποδίδουν το νόημα του κειμένου σωστά:

 

α. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η ανάγνωση ήταν πάντοτε εσωτερική.

β. Η απομνημόνευση δεν ήταν σημαντική στην αρχαία εποχή.

γ. Η σιωπηρή ανάγνωση βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας.

δ. Οι τεχνολογικές καινοτομίες δεν έχουν επηρεάσει την εμπειρία της ανάγνωσης. 

( Μονάδες 8 )

 

 

 

 

Γ. “Σήμερα, για μια ακόμα φορά…πολλαπλότητα της εμπειρίας”. Να εντοπίσετε και να καταγράψετε έναν τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται η παράγραφος.

( Μονάδες 5 )

 

 

 

Δ. Να ξαναγράψετε τις περιόδους που ακολουθούν αντικαθιστώντας τις λέξεις με την έντονη γραφή με συνώνυμές τους, ώστε το νόημα να παραμένει το ίδιο: “Κουνάτε τα χείλη σας ενώ διαβάζετε αυτό το κείμενο; Το μυαλό έπιανε το νόημα των λέξεων με το αυτί όσο και με το μάτι, και ολόκληρο το σώμα εμπλεκόταν στη διαδικασία.

( Μονάδες 5 )

 

 

 

 

Ε. “Σήμερα, για μια ακόμη φορά, οι τεχνολογικές καινοτομίες…επηρεάζουν τη λειτουργία της συνείδησης”. Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική. Τι παρατηρείτε ως προς το επικοινωνιακό αποτέλεσμα;

( Μονάδες 5)

 

 

 

 

ΣΤ. Σύμφωνα με τον συγγραφέα βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας ακόμη αλλαγής του τρόπου που λειτουργούμε ως αναγνώστες. Εσείς πως πιστεύετε ότι επηρεάζει η ανάπτυξη της τεχνολογίας την αναγνωστική μας εμπειρία; Να καταγράψετε τις σκέψεις σας σε ένα κείμενο 200 – 250 λέξεων που θα δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας. 

( Μονάδες 20 )

 

 

 

 

 

Λογοτεχνικό Κείμενο

 

 

Στο ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη που ακολουθεί, ο στοχασμός του ποιητή έχει σημείο αφετηρίας την αναγνωστική του εμπειρία. Η περιπέτεια της ανάγνωσης διατρέχει το ποίημα.

 

 

 

Καισαρίων

 

 

Ἐν μέρει γιά νά ἐξακριβώσω μιά ἐποχή,

ἐν μέρει καί τήν ὥρα νά περάσω

τήν νύχτα χθές πῆρα μιά συλλογή

ἐπιγραφῶν τῶν Πτολεμαίων να διαβάσω.

Οἱ ἄφθονοι ἔπαινοι κ’ἡ κολακεῖες

εἰς ὅλους μοιάζουν. Ὅλοι εἶναι λαμπροί,

ἔνδοξοι, κραταιοί, αγαθοεργοί´

κάθ’ ἐπιχείρησίς των σοφωτάτη.

Ἄν πεῖς γιά τές γυναῖκες τῆς γενιᾶς, κι αὐτές,

ὅλες ἡ Βερενίκες κ’ἡ Κλεοπάτρες θαυμαστές.

 

Ὅταν κατόρθωσα τήν ἐποχή να εξακριβώσω

θ’ ἄφινα τό βιβλίο ἄν μιά μνεία μικρή,

κι ἀσήμαντη, τοῦ βασιλέως Καισαρίωνος

δέν εἴλκυε τήν προσοχή μου ἀμέσως…

 

Ἄ, νά, ἦρθες σύ μέ τήν ἀόριστη

γοητεία σου. Στήν ἱστορία λίγες

γραμμές μονάχα βρίσκονται για σένα,

κ’ ἔτσι πιό ἐλεύθερα σ’ἔπλασα μές στόν νοῦ μου.

Σ’ ἔπλασα ὡραῖο κ’αἰσθηματικό.

Ἡ τέχνη μου στό πρόσωπό σου δίνει

μιάν ὀνειρώδη συμπαθητική ἐμορφιά.

Καί τόσο πλήρως σέ φαντάστηκα,

πού χθές τήν νύχτα ἀργά, σάν ἔσβυνεν

ἡ λἀμπα μου – ἄφισα ἐπίτηδες νά σβύνει –

ἐθάρρεψα πού μπῆκες μές τήν κάμαρά μου,

μέ φάνηκε πού ἐμπρός μου στάθηκες´ ὡς θα ἤσουν

μές τήν κατακτημένην Ἀλεξάνδρεια,

χλωμός καί κουρασμένος, ἰδεώδης ἐν τῇ λύπῃ σου,

ἐλπίζοντας ἀκόμη νά σέ σπαλχνισθοῦν

οἱ φαῦλοι – που ψιθύριζαν το “Πολυκαισαρίη”.

 

 

 

 

Προτεινόμενες Δραστηριότητες

 

 

Α. Για κάθε μια από τις προτάσεις που ακολουθούν να αποδώσετε τον χαρακτηρισμό Σωστό ή Λάθος ανάλογα με το αν θεωρείτε ότι αποδίδουν το νόημα του ποιήματος. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας με αναφορά στο κείμενο:

 

α. Στην αρχή του ποιήματος ο Καβάφης επιθυμεί να γνωρίσει λεπτομέρειες για τον Καισαρίωνα.

β. Ο ποιητής θεωρεί τους βασιλείς της εποχής των Πτολεμαίων χαρισματικούς.

γ. Υπάρχουν πολλές ιστορικές πληροφορίες για τον Καισαρίωνα.

δ. Η τέχνη της ποίησης ανασυνθέτει τη μορφή του νεαρού Καισαρίωνα.

ε. Ο ποιητής φαίνεται να συμπαθεί τον νεαρό πρίγκηπα.

(Μονάδες 10 )

 

 

 

 

Β. Το ποίημα χαρακτηρίζεται από έντονη θεατρικότητα. Αισθανόμαστε ότι -κατά κάποιον τρόπο – παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση. Να εντοπίσετε τις ξεχωριστές σκηνές και να τις καταγράψετε με παραπομπές στο ποίημα.

( Μονάδες 10 )

 

 

 

 

Γ. Ο ποιητής περνά από το α’ ενικό πρόσωπο στο β’. Να εντοπίσετε το σημείο στο ποίημα. Στη συνέχεια, να σχολιάσετε αυτή του την επιλογή. Τι πιστεύετε ότι κατορθώνει με αυτή τη μετάβαση;

(Μονάδες 10 )

 

 

 

 

Δ. Να μεταγράψετε σε πεζό λόγο το ποίημα που διαβάσατε, εστιάζοντας στα συναισθήματα του ποιητή, όπως αυτά εναλλάσσονται στην ποιητική γραφή.

( Μονάδες 20 ) 

 

 

 

 

Για τις απαντήσεις σας μπορείτε να συμβουλευτείτε το ευρετήριο για το εκπαιδευτικό υλικό που αφορά το μάθημα της έκθεσης. Εκεί, θα βρείτε και υποδειγματικές απαντήσεις τις οποίες έχετε τη δυνατότητα να συμβουλευθείτε.

 

 

 

 

• By Μάκης Τσελέντης
• Ανθρωπιστική, Λατινικά

Το Μάθημα των Λατινικών στη Β’ Λυκείου

Το Μάθημα των Λατινικών – Η μέθοδος

Οι μαθητές της Β’ Λυκείου στην Κατεύθυνση των Ανθρωπιστικών Σπουδών διδάσκονται το μάθημα των Λατινικών από την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου.

Ο στόχος μας είναι να αφομοιώσουν το μεγαλύτερο τμήμα της Γραμματικής και να γνωρίσουν τα κείμενα, καθώς το Γλωσσικό μάθημα απαιτεί χρόνο και εξάσκηση. Με ασκήσεις και διαγωνίσματα σε εβδομαδιαία βάση, συγκροτούμε μια σταθερή γνώση που μας οδηγεί με σιγουριά στη Γ’ Λυκείου. Δεν περιοριζόμαστε στα κείμενα που είναι στη διδακτέα ύλη της τάξης τους, αντιθέτως φροντίζουμε να προχωρήσουν και στην ύλη της Γ’ Λυκείου.

 

 

 

Η δυσκολία του μαθήματος

 

 

Η άποψη ότι συνυπολογίζοντας τον βαθμό δυσκολίας των υπολοίπων μαθημάτων κατεύθυνσης το μάθημα των Λατινικών είναι το πιο βατό μπορεί να θεωρηθεί – πλέον – μόνο εν μέρει σωστή.

Η νέα εξεταστέα ύλη για το μάθημα δεν είναι μόνο ποσοτικά μεγάλη αλλά και ποιοτικά η πιο δύσκολη, καθώς έχουν προστεθεί φαινόμενα όπως ο πλάγιος λόγος και η γερουνδιακή έλξη.

Είναι χαρακτηριστικό ότι τα κείμενα 46, 47, 48, 49 και 50 τα οποία προστέθηκαν στην ύλη ήταν η εξεταστέα ύλη του μαθήματος των Λατινικών στις σχολές της Φιλοσοφικής (ΕΚΠΑ) στο πρώτο εξάμηνο φοίτησης.

Με βάση όλα αυτά τα Προγράμματα Σπουδών του Φιλολογικού έχουν προσαρμοστεί, ώστε να έχουν προστεθεί επιπλέον ώρες διδασκαλίας για το μάθημα, χωρίς επιπλέον κόστος.

 

 

Η Πρόταση του Φιλολογικού για το μάθημα των Λατινικών

 

Στο Φιλολογικό, πέραν της πολύ καλής επίδοσης στην εξεταστέα ύλη του σχολείου, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση σε δύο σημεία κατά τη διάρκεια της Β’ Λυκείου:

• Αφενός να καλύψουμε το μεγαλύτερο τμήμα της γραμματικής, το οποίο θα συναντήσουμε στη Γ’ Λυκείου
• και αφετέρου οι μαθήτριες και οι μαθητές μας να έχουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τα δύσκολα συντακτικά φαινόμενα, αφού τα αναλύσουμε και τα εξηγήσουμε διεξοδικά.

Επιπλέον, μέσα από τα κείμενα οι μαθητές μας εξοικειώνονται με φαινόμενα που συναντάμε μόνο στη Λατινική. Για παράδειγμα, μπορούμε να αναφέρουμε τη χρήση της αφαιρετικής τη συχνότατη χρήση της παθητικής φωνής, την ακολουθία των χρόνων.

Φυσικά, πολλά από αυτά τα φαινόμενα υπάρχουν και σήμερα στις λεγόμενες Λατινογενείς Γλώσσες ( Ιταλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Πορτογαλικά, Ρουμανικά ). Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο τρόπος που σε αυτές τις γλώσσες δηλώνεται η αυτοπάθεια.

Στο πλαίσιο της διδασκαλίας είναι σημαντικό αυτού του είδους οι γνώσεις να μεταβιβάζονται. Κάνουν και το μάθημα ελκυστικό και κυρίως βοηθούν την κατανόηση.

 

 

Πυλώνας της Διδασκαλίας, η Κατανόηση

 

Σε όλα τα Προγράμματα Σπουδών του Φιλολογικού, η βασική αρχή είναι ότι η μαθήτρια και ο μαθητής πρέπει να βοηθηθεί, ώστε να κατανοεί καλά το γνωστικό αντικείμενο. Με βάση αυτή τη Φιλοσοφία:

 

• Τα μαθήματα Κατεύθυνσης της Γ’ Λυκείου διδάσκονται στο Φροντιστήριό μας από την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου

 

• Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην Έκθεση και την Παραγωγή Λόγου. Βάση του προγράμματος σπουδών είναι η πρακτική που γίνεται μέσα στην τάξη και το εβδομαδιαίο κριτήριο αξιολόγησης που γράφεται στον χώρο του Φροντιστηρίου.

 

• Τα Αρχαία Ελληνικά προσεγγίζονται από μηδενική βάση. Στους μαθητές μας δίνεται η δυνατότητα να μάθουν από την αρχή και σωστά τα γραμματικά και συντακτικά φαινόμενα μέσα από τη διδασκαλία του Αγνώστου Κειμένου. Η μαθήτρια και ο μαθητής που τελειώνει τη Β’ Λυκείου είναι σε θέση να έχει καλή κατανόηση ενός Αττικού κειμένου.

 

• Η Ιστορία Κατεύθυνσης διδάσκεται και αυτή σε εβδομαδιαία βάση. Στοχεύουμε πρωτίστως να ενισχύσουμε την κατανόηση των μαθητών , καθώς ο τρόπος που είναι γραμμένο το βιβλίο αλλά και οι χρονικές περίοδοι που αναλύονται είναι κάτι νέο για αυτούς.

 

Τα Λατινικά είναι Γλωσσικό Μάθημα. Θέλουν χρόνο και εξάσκηση. Η μαθήτρια και ο μαθητής του Φιλολογικού ξεκινά από την αρχή της χρονιάς. Έχει τον χρόνο να αφομοιώσει με πρακτική και ασκήσεις το μεγαλύτερο μέρος της βασικής γραμματικής. Το ίδιο συμβαίνει και με το συντακτικό. Ολοκληρώνοντας και τη θερινή προετοιμασία, υπάρχει εποπτεία μεγάλου μέρους της ύλης, που θα διδαχθούν στη Γ’ Λυκείου.